Vaders, wees een kunstenaar!

"Even als mannen onder elkaar: hoe vind jij het als je iets kunstzinnigs moet maken? Een tekening, een schilderij, een voorwerp van klei of een workshop met vilt … in de meeste gevallen is dit meer aan vrouwen besteed dan aan mannen. En toch zet ik je in dit artikel even voor het blok: wees een kunstenaar!

Als je er even over nadenkt zijn er best veel overeenkomsten te bedenken tussen kunstenaars en vaders: opvoeden is een hele kunst, er mislukt ook best weleens wat, en bovendien vinden de meeste vaders hun kind ook echt een prachtig kunstwerk. Toch?

Het idee dat vaders kunstenaars zijn heb ik natuurlijk niet van mezelf. Ik kwam het tegen in een stuk over het onderwijs wat de kerkvader Chrysostomus gaf over opvoeding. In veel preken en brieven vergelijkt hij de opvoeding bijvoorbeeld met maken van een standbeeld. Dat is geen kleinigheid! Het schijnt dat Michelangelo, een beroemde beeldhouwer, eens luchtig opmerkte dat beeldhouwen niet zo moeilijk was: “Het beeld zit al in de steen, ik hoef alleen nog maar de overbodige stukken weg te halen.” Iedereen snapt: zo makkelijk is het niet, en dat geldt evengoed voor het vaderschap.

Chrysostomus komt bij deze vergelijking door een direct verband te leggen tussen het feit dat kinderen geschapen zijn naar het beeld van God en de verantwoordelijkheid die dat met zich meebrengt in de opvoeding. Natuurlijk dragen kinderen al vanaf hun geboorte het beeld van God, maar Chrysostomus benadrukt dat ouders een grote rol spelen in hoe dat beeld van God wordt uitgewerkt en openbaar komt. Dat wordt bijvoorbeeld duidelijk in het volgende citaat:

“Groot zal de beloning zijn die ons te wachten staat. Want als kunstenaars die beelden maken en portretten van koningen schilderen hoog in aanzien staan, zal God dan niet tienduizendmaal meer zegenen degenen die Zijn koninklijk beeld openbaren en verfraaien (want de mens is het beeld van God)? Wanneer we onze kinderen leren goed te zijn, zachtmoedig te zijn, te vergeven (dit zijn allemaal eigenschappen van God), gul te zijn, hun medemensen lief te hebben en deze tijd als niets te beschouwen, planten we deugd in hun ziel en openbaren we het beeld van God in hen.”

Het is waardevol om eens met dit beeld in het achterhoofd naar ons vaderschap te kijken. Het leert ons verantwoordelijkheid te nemen en het vaderschap niet te onderschatten. Uit de veelheid aan belangrijke lessen deel ik er in het vervolg van het artikel drie, die ons kunnen helpen om als vaders onze kinderen voor te bereiden op hun plaats als christen in deze samenleving.

Verantwoordelijkheid
Chrysostomus is bijzonder fel als hij ouders aanspreekt op de roeping die zij hebben. Als ouders hun kinderen negeren en geen verantwoordelijkheid nemen voor hun vorming, dan brengen ze schade toe aan hun eigen ziel én aan de ziel van het kind. Kijk maar naar Eli, zegt Chrysostomus, die weigerde om voldoende in te grijpen in het leven van zijn zoons. God nam hem dat heel kwalijk en hij heeft dat met een gewelddadige dood moeten bekopen. God spaart zijn kinderen en knechten niet, als ze deze roeping verwaarlozen, aldus Chrysostomus.

Het maakt ons duidelijk dat vaderschap geen bijzaak is, maar een verantwoordelijkheid die we met toewijding moeten vervullen. God komt eenmaal terug op de manier waarop we onze opvoeding hebben vormgegeven:

“Dit is dan onze taak: onze kinderen en onszelf opvoeden in godsvrucht. Welk antwoord zullen we anders hebben voor Christus' rechterstoel? Als een man met onhandelbare kinderen het niet waard is om ouderling te zijn (Titus 1:6), hoe kan hij dan het koninkrijk der hemelen waardig zijn?”

Karakter
Als vader zie je graag dat je kinderen goed terecht komen. Je volgt met belangstelling hun resultaten op school of de voortgang in hun vervolgstudie (toch?). Dat is echter bijzaak vergelijken bij het ontwikkelen van een goed karakter, zegt Chrysostomus. Je wilt misschien graag dat je kind rijk wordt en geen geldzorgen zal hebben. Leer je kind dan niet om zoveel mogelijk bij elkaar te schrapen, maar om er niet langer naar te verlangen.

Misschien wil je dat je kinderen goed en overtuigend kunnen presenteren, maar als het hem aan wijsheid ontbreekt zal alle welbespraaktheid van de wereld hem niet kunnen redden. “Je kind heeft een levenspatroon nodig: karakter, geen slimheid; daden, geen woorden. Deze dingen zullen het Koninkrijk verzekeren en Gods zegeningen schenken.”

Neem als vader de tijd om door te spreken met je kind over levensvragen. Maak ze attent op wat volgens christelijk geloof op het spel staat. Oefen ze in geestelijke praktijken, zoals bidden en Bijbellezen. En: vertel ze véél verhalen! Voorlezen mag natuurlijk ook. Chrysostomus had in zijn tijd al oog voor de vormende kracht van verhalen, ook als deze verhalen niet christelijk zijn maar wel veel levenswijsheid bevatten. Het is een concrete manier waarop je als vader bij kunt dragen aan de vorming van je kind.

Ontwikkelfase
Als vader vervul je een belangrijke rol in de geloofsopvoeding van je kind. Uit allerlei onderzoeken en praktijkvoorbeelden is wel duidelijk dat het voorbeeld van een vader grote invloed heeft op het Godsbeeld van een kind.

Een wijze vader heeft daarbij oog voor wat een kind aankan. Niet alles hoeft in één keer te worden verteld. Chrysostomus ging daarbij zo ver, dat hij bepaalde leeftijden aanreikte waarop bepaalde elementen uit de Bijbel besproken konden worden. Pas als een kind 10 of 11 jaar oud was, konden ouders de verhalen vertellen van de zondvloed en de verwoesting van Sodom en Gomorra. Hij adviseert dat kinderen niet over de hel zouden moeten horen voordat ze 15 zijn.

Vermoedelijk zijn er niet zoveel ouders in reformatorische kring die dat met hem eens zijn. Toch is zijn algemene punt van grote betekenis: heb oog voor waar je kind aan toe is en wat er op het spel staat in zijn of haar godsdienstige vorming. Probeer er achter te komen welke (onderliggende) vragen een kind bezighouden en speel daar op in. Daar is een kind meer mee geholpen dan dat de dogmatisch juiste antwoorden erin worden gestampt.

Tot slot
Opvoeden is een hele kunst. Dat snapte Chrysostomus ook wel. Tegelijk lag het welzijn van kinderen en jongeren hem na aan het hart. Hij was er van overtuigd dat ouders een sleutelrol spelen in het vormen van kinderen tot volgelingen van de Heere Jezus, zodat ze Zijn beeld gaan vertonen. Ik sluit daarom af met een citaat, waarin hij ouders aanmoedigt om trouw te volharden in hun taak:

“Aan ieder van u, vaders en moeders, zeg ik: net zoals we kunstenaars hun schilderijen en beelden met grote precisie zien maken, zo moeten wij ook voor onze wonderbaarlijke beelden zorgen. Schilders, wanneer ze het doek op de ezel hebben gezet, schilderen er dagelijks op om hun doel te bereiken. Beeldhouwers, die in marmer werken, gaan ook op een soortgelijke manier te werk; ze verwijderen wat overbodig is en voegen toe wat ontbreekt. Zo moet ook u te werk gaan. Net als de makers van beelden, zo moet u al uw vrije tijd besteden aan het maken van deze wonderbaarlijke beelden voor God.”

Tekst: Niek Bakker

Voor dit artikel is gebruik gemaakt van: Vigen Guroian, “The Ecclesial Family: John Chrysostom on Parenthood and Children.” In: The Child in Christian Thought, Marcia J. Bunge (Grand Rapids, MI: Eerdmans, 2001), 61-77.